هفته جهانی فضا؛ یادبود ۶۹ سال سفر به فضا
۶۹ سال پیش، در چهارم اکتبر ۱۹۵۷، اتحاد جماهیر شوروی اسپوتنیک ۱ را به مدار زمین فرستاد. این ماهواره کوچک، عصر فضا را آغاز کرد و مسابقه تسلیحاتی-فضایی میان شوروی و آمریکا را کلید زد. ده سال بعد، در ۱۰ اکتبر ۱۹۶۷، پیمان فضای ماورای جو به اجرا درآمد؛ پیمانی که آمریکا، بریتانیا و شوروی آن را امضا کردند تا فضا را قلمروی صلح و همکاری مشترک اعلام کنند.
در سال ۱۹۹۹، سازمان ملل متحد هفته جهانی فضا را از ۴ تا ۱۰ اکتبر نامگذاری کرد تا سهم فناوری فضایی در بهبود زندگی بشر را جشن بگیرد. امروزه بیش از ۸۰ کشور ماهواره در مدار دارند و از بیش از ۵۰ کشور، انسان به فضا سفر کرده است.
نخستین انسان در فضا؛ یوری گاگارین
در ۱۲ آوریل ۱۹۶۱، یوری گاگارین، فضانورد شوروی، با فضاپیمای وستوک ۱ به نخستین انسان در فضا تبدیل شد. او در یک پرواز ۱۰۸ دقیقه‌ای، یک مدار کامل به دور زمین چرخید، سپس از فضاپیما خارج شد و با چتر فرود آمد.
این مأموریت نشان داد که انسان می‌تواند پرتاب، بی‌وزنی و بازگشت به جو را تحمل کند. شش سال بعد، نیل آرمسترانگ در مأموریت آپولو ۱۱ به نخستین انسانی تبدیل شد که روی سطح ماه قدم می‌گذارد.
کدام کشورها انسان به فضا فرستاده‌اند؟
بر اساس معیار خط کارمان، حداقل ۷۴۶ نفر از ۵۲ کشور به فضا سفر کرده‌اند. در این میان، دو کشور همچنان dominant هستند:
کشورتعداد فضانوردایالات متحده آمریکا۳۶۹ نفراتحاد جماهیر شوروی و روسیه۱۳۸ نفرچین۲۹ نفرسایر کشورها۲۱۰ نفر
چین سومین کشوری است که انسان را با موشک خودش به فضا فرستاده است. برخی فضانوردان دارای تابعیت دوگانه هستند و برخی برای کشورهایی پرواز کرده‌اند که دیگر وجود ندارند، مانند اتحاد جماهیر شوروی.
یک نفر از هر هفت فضانورد، زن است
فضا همچنان یک قلمرو مردانه محسوب می‌شود. از ۷۴۶ نفری که به فضا سفر کرده‌اند، تنها ۱۱۲ نفر (۱۵ درصد) زنان بوده‌اند — یعنی حدود یک نفر از هر هفت نفر.
والنتینا ترشکوا، فضانورد شوروی، در ژوئن ۱۹۶۳ نخستین زنی شد که به فضا سفر کرد. آمریکا ۲۰ سال بعد، با پرواز سالی راید در ژوئن ۱۹۸۳، این مسیر را ادامه داد.
اما سهم زنان در حال افزایش است. بیش از نیمی از زنانی که از سال ۲۰۲۰ به فضا رفته‌اند، به عنوان مسافر پول‌دهنده یا مهمان در موشک زیرمداری بلو اووریجین پرواز کرده‌اند.
سن معمول فضانوردان؛ ۴۰ سال
اکثر افرادی که به فضا سفر کرده‌اند، در نخستین پرواز خود در دهه ۳۰ یا ۴۰ زندگی بوده‌اند — که روی هم ۸۵ درصد را تشکیل می‌دهد. میانه سنی فضانوردان ۴۰ سال است.
جوانترین مسافر فضایی، الیور دیمن، ۱۸ ساله بود که در سال ۲۰۲۱ پرواز کرد. مسن‌ترین، اد دوایت، ۹۰ سال و ۸ ماه سن داشت که در سال ۲۰۲۴ به فضا رفت.
آینده سفرهای فضایی انسان
در آوریل ۲۰۲۶، خدمه آرتمیس II به دور ماه چرخیدند و به فاصله حدود ۴۰۶,۷۷۱ کیلومتری از زمین رسیدند — رکوردی که پیش‌تر در اختیار آپولو ۱۳ در سال ۱۹۷۰ بود.
مرحله بعدی، آرتمیس III در سال ۲۰۲۷ است؛ یک تمرین در مدار زمین برای آزمایش اتصال با ماه‌نشین‌های ساخت اسپیس‌ایکس و بلو اووریجین. ناسا هدف آرتمیس IV در سال ۲۰۲۸ را فرود فضانوردان در نزدیکی قطب جنوب ماه تعیین کرده است — نخستین فرود سرنشین‌دار از سال ۱۹۷۲.
هند نیز قصد دارد نخستین پرواز سرنشین‌دار خود، گاگانیان، را در سال ۲۰۲۷ انجام دهد و به چهارمین کشوری تبدیل شود که انسان را با موشک خودش به فضا می‌فرستد. چین نیز هدف فرود فضانوردان روی ماه را حدود سال ۲۰۳۰ تعیین کرده است.
جمع‌بندی؛ فضا، همچنان میدان رقابت
۶۹ سال پس از اسپوتنیک، فضا دیگر فقط میدان رقابت دو ابرقدرت نیست. چین، هند و شرکت‌های خصوصی مانند اسپیس‌ایکس و بلو اووریجین، معادلات را تغییر داده‌اند. اما یک چیز همچنان ثابت است: فضا، هنوز قلمروی مردانه است و سهم زنان از سفرهای فضایی، با وجود رشد در سال‌های اخیر، همچنان تنها ۱۵ درصد است.
آینده سفرهای فضایی به سمت ماه و فراتر از آن پیش می‌رود، اما این پرسش باقی می‌ماند: آیا در دهه آینده، ترکیب فضانوردان نیز به همان اندازه متنوع خواهد شد؟
گفت‌وگو
دیدگاه‌ها(۰)