ثبت‌نام خودرو در ایران به یک میدان رقابت نفس‌گیر تبدیل شده است. هر بار که خودروسازان طرح فروش جدیدی اعلام می‌کنند، میلیون‌ها نفر در صف مجازی قرار می‌گیرند تا شاید یکی از همان چند هزار خودروی محدود را نصیب خود کنند. در تازه‌ترین طرح فروش ایران خودرو، بیش از ۱.۵ میلیون نفر در کمتر از ۴۸ ساعت ثبت‌نام کردند و در یک مرحله قرعه‌کشی، ۸۶۱ هزار نفر برای تنها ۵۳ هزار خودرو به رقابت پرداختند .
در این میدان، «بهترین سلاح» برای برنده شدن، هوش مصنوعی و ربات‌های ثبت‌نام خودکار است. ابزارهایی که با سرعت چندین برابر انسان، فرم‌ها را تکمیل می‌کنند و شانس موفقیت را به نفع خود تغییر می‌دهند . اما سوال اصلی اینجاست: برای یک متقاضی معمولی که با یک گوشی و اینترنت خانگی وارد این رقابت می‌شود، شانس واقعی چقدر است؟
بخش اول: ۱.۵ میلیون متقاضی، چند هزار خودرو
آمارهایی که روایتگر رقابت هستند
ارقام ثبت‌نام در طرح‌های فروش خودرو، ابعاد این رقابت را به خوبی نشان می‌دهند:
در تازه‌ترین مرحله قرعه‌کشی ایران خودرو (مرداد ۱۴۰۵):
مجموع ثبت‌نام‌کنندگان: ۸۶۱ هزار و ۲۸۵ نفر
ظرفیت کل عرضه: ۵۳ هزار و ۹۰۰ دستگاه
متوسط شانس برنده شدن: حدود ۶.۲۶ درصد (از هر ۱۶ نفر، یک نفر)
تفکیک شانس برنده شدن بر اساس گروه‌های مختلف :
گروه متقاضیانتعداد ثبت‌نامظرفیت تخصیص‌یافتهشانس برنده شدنمتقاضیان عادی۷۲۹,۱۰۶ نفر۱۶,۱۷۰ دستگاه۲.۲٪ (از هر ۴۵ نفر، یک نفر)طرح جوانی جمعیت (مادران)۱۲۲,۵۷۰ نفر۲۶,۹۵۰ دستگاه۲۲٪ (از هر ۴.۵ نفر، یک نفر)طرح جایگزینی خودروهای فرسوده۹,۶۱۴ نفر۱۰,۷۸۰ دستگاهبیش از ۱۰۰٪
نکته قابل‌تأمل: در حالی که یک متقاضی عادی فقط ۲.۲ درصد شانس برنده شدن دارد، مادران مشمول طرح جوانی جمعیت با شانس ۲۲ درصدی مواجه‌اند و در طرح جایگزینی خودروهای فرسوده، عملاً تمام متقاضیان واجد شرایط برنده می‌شوند .
تقاضای کاذب؛ وقتی خودرو کالای سرمایه‌ای می‌شود
چرا این همه متقاضی برای تعداد محدودی خودرو صف می‌بندند؟ پاسخ در شکاف عمیق قیمت کارخانه و بازار آزاد نهفته است. بر اساس تحلیل کارشناسان، «وقتی فاصله قیمت کارخانه با بازار آزاد به ده‌ها یا حتی صدها میلیون تومان می‌رسد، خرید خودرو از مسیر رسمی عملاً به یک فرصت سودآور تبدیل می‌شود» .
بابک صدرایی، کارشناس خودرو، تخمین زده است که «نزدیک به ۹۰ درصد ثبت‌نام‌کنندگان، متقاضی واقعی نیستند و افرادی هستند که پول‌های بیکار خود را در این قرعه‌کشی‌ها به گردش درآورده‌اند و وارد دلالی شده‌اند» . به عبارت دیگر، خودرو دیگر یک کالای مصرفی نیست؛ به یک دارایی سرمایه‌ای و ابزاری برای حفظ ارزش پول تبدیل شده است .
بخش دوم: هوش مصنوعی و ربات‌ها؛ سلاح‌های برنده در میدان رقابت
ربات‌های ثبت‌نام چگونه کار می‌کنند؟
در سال‌های اخیر، بازار جدیدی شکل گرفته است: افرادی که با استفاده از ربات‌های خودکار، سرورهای قدرتمند و اینترنت‌های اختصاصی، ثبت‌نام خودرو را برای مشتریان انجام می‌دهند .
این ربات‌ها با چه سرعتی کار می‌کنند؟
فرم ثبت‌نام را در کسری از ثانیه تکمیل می‌کنند
از چندین اینترنت همزمان و سیستم‌های اتوماتیک استفاده می‌کنند
با بهره‌گیری از هوش مصنوعی، فرآیند ثبت‌نام را بهینه‌سازی می‌کنند
عضو هیئت رئیسه مجلس در این باره هشدار داده است که «افرادی که از اینترنت پرسرعت برخوردار هستند یا افراد ماهری را به کار گرفته‌اند که از طریق هوش مصنوعی و ربات به سرعت این ثبت‌نام‌ها را انجام می‌دهند، می‌توانند شانس برنده شدن داشته باشند» .
کاسبی ۲۵ میلیون تومانی ثبت‌نام
این خدمات، هزینه بالایی هم دارند. بر اساس گزارش‌ها، قیمت هر ثبت‌نام موفق با ربات، بین ۲۰ تا ۲۵ میلیون تومان است . این رقم نشان می‌دهد که «برنده واقعی» در این میدان، نه متقاضی معمولی است و نه حتی خودروساز؛ بلکه کسانی هستند که با ابزارهای تکنولوژیک، از شکاف قیمتی سود می‌برند.
کاربران معتقدند که «فردی که تنها با اینترنت خانگی و یک گوشی وارد سامانه می‌شود، در برابر کسانی که از ربات‌ها و اینترنت‌های حرفه‌ای استفاده می‌کنند، عملاً شانسی برابر ندارد» .
واکنش ایران خودرو: آنتیربات نصب شد، اما...
ایران خودرو اعلام کرده که برای مقابله با ثبت‌نام رباتی، «آنتیربات» در سامانه فروش خود نصب کرده است . فرشاد مقیمی، مدیرعامل وقت ایران خودرو، در این باره گفت: «ما نیز به وجود برخی موارد تخلف در ثبت‌نام خودرو پی برده و به سراغ متخلفان رفته‌ایم اما تاکنون خیلی در این موضوع دستاوردی نداشته‌ایم» .
با این حال، بسیاری از کارشناسان معتقدند که نصب آنتیربات به تنهایی کافی نیست. وقتی ظرفیت فروش محدود و زمان ثبت‌نام بسیار کوتاه باشد، به‌صورت طبیعی بازار ابزارهای دور زدن رقابت شکل می‌گیرد .
بخش سوم: شانس واقعی متقاضی معمولی؛ عددی که ناامیدکننده است
۲.۲ درصد؛ شانسی کمتر از بخت‌آزمایی
برای یک متقاضی عادی که در گروه عادی ثبت‌نام کرده است، شانس برنده شدن فقط ۲.۲ درصد است . یعنی از هر ۴۵ نفر، تنها یک نفر موفق به خرید خودرو می‌شود.
این عدد، ناامیدکننده‌تر هم می‌شود وقتی بدانیم که بسیاری از این ۴۵ نفر، اصلاً متقاضی واقعی نیستند و با ابزارهای رباتیک و هوش مصنوعی وارد رقابت شده‌اند. به گفته یک کارشناس خودرو، «در این بین شانس خریدار واقعی یک نهم است» ؛ یعنی یک کارمند زحمتکش که پس‌انداز کرده تا ماشین بخرد، در برابر ۹ دلال، شانس ناچیزی دارد.
نابرابری دیجیتال؛ شکاف میان شهر و روستا
عضو هیئت رئیسه مجلس نیز به این نابرابری اشاره کرده و تأکید کرده است که «به دلیل وضعیت نابرابر اینترنت در شهرها و روستاهای مختلف، این ثبت‌نام در شرایط ناعادلانه و نابرابری صورت گرفته است» . کسی که در یک روستا با اینترنت ضعیف و یک گوشی موبایل قصد ثبت‌نام دارد، هرگز نمی‌تواند با فردی که در یک کافینت مجهز با اینترنت پرسرعت و ربات‌های ثبت‌نام خودکار رقابت کند.
وقتی ثبت‌نام «حکم قمار» دارد
عضو هیئت رئیسه مجلس در انتقادی تند، شیوه جدید ثبت‌نام خودرو را «شبیه قمار» توصیف کرده و گفته است که «این شیوه ثبت‌نام‌ها حکم قمار را دارد و همان حکم را دارد ضمن اینکه مشخص نیست چه افرادی از برندگان این روش ثبت‌نام‌ها هستند» .
این تشبیه، نشان‌دهنده عمق بحران است: وقتی خرید یک کالای مصرفی به شانس و بخت‌آزمایی تبدیل می‌شود و شانس برنده شدن در آن کمتر از ۳ درصد است، یعنی نظام توزیع به شدت دچار اختلال شده است.
جمع‌بندی نهایی؛ رقابتی که در آن برنده اصلی، ابزار است
ثبت نام ایران خودرو با ۱.۵ میلیون متقاضی در هر دوره، به میدان رقابتی تبدیل شده که بهترین سلاح در آن، هوش مصنوعی و ربات‌های ثبت‌نام است؛ اما سوال اینجاست که شانس واقعی برای یک متقاضی معمولی چقدر است؟
پاسخ، ناامیدکننده است: ۲.۲ درصد برای یک متقاضی عادی که با گوشی و اینترنت خانگی وارد میدان می‌شود .
واقعیت این است که این رقابت، هرگز عادلانه نبوده است. کسانی که به ربات‌های ثبت‌نام، هوش مصنوعی، سرورهای قدرتمند و اینترنت‌های اختصاصی دسترسی دارند، در موقعیت بسیار بهتری قرار دارند . هزینه ۲۰ تا ۲۵ میلیون تومانی هر ثبت‌نام موفق، نشان می‌دهد که «برنده واقعی» در این میدان، نه متقاضی معمولی است و نه خودروساز؛ بلکه کسانی هستند که از شکاف قیمتی و نابرابری دیجیتال، سود میلیاردی می‌برند.
تا زمانی که قیمت کارخانه و بازار خودرو به هم نزدیک نشوند و نظام توزیع شفاف و عادلانه‌ای شکل نگیرد، این رقابت نابرابر ادامه خواهد یافت. و تا آن روز، متقاضی معمولی همچنان در صف می‌ماند و ربات‌ها، برنده اصلی خواهند بود.
گفتوگو
دیدگاه‌ها(۰)